Адрас: 223232, Мінская вобл., г. Чэрвень,
пл. Свабоды, 1

E-mail: isp@cherven.minsk-region.by (для дзелавой перапіскі), электронныя звароты для зваротаў грамадзян і юрыдычных асоб

Тэлефон: +375 (1714) 2-60-51

Факс: +375 (1714) 2-82-32

Рэжым працы: Пн.-Пт., 8:00 - 17:00, абед 13:00-14:00, вых. Сб.-Вс.

КУДЫ ЗВЯРНУЦЦА

22.07.2019 16:44

Па следзе агню: РАНС і краязнаўчы музей распачалі экспедыцыю ў Калодзежы

Па следзе агню: РАНС і краязнаўчы музей распачалі экспедыцыю ў Калодзежы

На мінулым тыдні ў Калодзежы адправілася экспедыцыйная група ў складзе старшага навуковага супрацоўніка Чэрвеньскага раённага краязнаўчага музея Ірыны Вабішчэвіч, інспектара групы прапаганды і навучання Чэрвеньскага РАНС Юліі Максімені і інжынера інспекцыі нагляду і прафілактыкі РАНС Кірыла Бажко.

Справа ў тым, што Міністэрства па надзвычайных сітуацыях нядаўна запусціла адзін вельмі цікавы даследчы праект. Па ўсёй Беларусі адшукваюцца геаграфічныя пункты, у назвах якіх прысутнічаюць лексічныя значэнні агню, пажараў і ўзгаранняў. Аказваецца, такіх шмат!.. Пяруноў Мост і Негарэлае, Стожары і Уголец - мабыць, кожны хоць раз чуў гэтыя назвы. А тапонімаў, утвораных ад дзеяслова «пагарэць», больш за ўсё: вёскі Пагарэльцы і Пажарышча сустракаюцца ў кожным раёне, прычым у некаторых нават па некалькі адразу.

У Чэрвеньскім раёне пяць геаграфічных кропак, адзначаных чырвоным на спецыяльнай карце праекта. І дзве з іх - у вёсцы Калодзежы. Як утварылася ўласная калодзежская геаграфія? Так склалася, што пасля рэвалюцыі зямлі памешчыка Шэвiча перайшлі да вяскоўцаў, і падчас утварэння першых арцеляў і калгасаў велізарную вёску падзялілі на хутары. Гэтага патрабавала тагачасная палітыка ў сельскай гаспадарцы, па прозвішчы наркама земляробства Прышчэпава названая «прышчэпаўшчынай». Атрыманыя хутары называлі або па наяўных побач мясцовых прыкметах, напрыклад, «Гарэлы Востраў», або «з галавы», напрыклад, «Трактар». На новаўтвораных хутарах з'явіліся першыя савецкія сельгаспрадпрыемства.

Пошукавы гурт даведаўся ўсё гэта, калі звярнуўся да самага сталага жыхара Калодзежаў, паважанаму пенсіянеру, Герою Соцтруда Пятру Вараб'ёву. Яму ўжо 96 гадоў, але гэта вельмі бадзёры і добразычлівы чалавек. Пакінуўшы на час калку дроў, якой ён кожны дзень патроху займаецца, каб «не губляць форму», Пётр Васільевіч расказаў, што дакладна не ведае, таму што калі быў маленькі, Гарэлы Востраў ужо існаваў. «Дом мой, сядзіба, дзе мы з вамі цяпер размаўляем, менавіта на Гарэлым Востраве і знаходзяцца. Быў ён ужо тут да мяне. Побач, вакол гэтага месца балоты, а мы на ўзвышшы, як бы сапраўды на востраве. Думаю, калісцi «востраў» сапраўды згарэў, можа, лясны пажар быў, можа, яшчэ што. Вось людзі і сталі так называць. У нас жа народ назіральны, дакладна ўсё прыкмячае!..»

Гісторыю з «прышчэпаўшчынай» і рассяленнем Калодзежаў пасля рэвалюцыі пацвердзіла і яшчэ адна доўгажыхарка, 90-гадовая Надзея Крупеня. Калі яна была маленькай, то заўсёды ўважліва слухала размовы дарослых, гісторыі, пасаг. «Мне гэта ўсё было цікава, і да гэтага часу амаль усё памятаю! - успамінае Надзея Рыгораўна. - Ну, Прышчэпаўшчына рассяліла нас, а потым, калі гэты кірунак прызналі няправільным, «кулацкім», нас зноў сабралі паволі ў адно. Калектывізацыя з хутароў сцягнула вялікія калгасы, мы сталі зноў аднымі Калодзежамi, але дробныя назвы замацаваліся».

Такім чынам, у праект МНС будуць ўпісаны дзве новыя гісторыі паходжання «гарачых» тапонімаў, значэнне якіх мы высветлілі, ідучы «па следзе агню».

Наталля КАРАЛЬКЕВІЧ. Фота аўтара

37 разоў (а)